پزشکی ورزشی چیست؟
خدمات، بیماری‌ها و زمان مراجعه به متخصص
نویسنده: دکتر مینا سادات نجم‌آبادی، متخصص پزشکی ورزشی از دانشگاه تهران (شماره نظام پزشکی ۱۴۴۸۹۳)
آخرین بروزرسانی: ۱۶ مهر ۱۴۰۵
پاسخ کوتاه: پزشکی ورزشی یک تخصص پزشکی است که بر درمان آسیب‌ها و دردهای اسکلتی عضلانی، بازتوانی قلبی و ریوی و تنظیم تغذیه و مکمل‌ها تمرکز دارد. این تخصص فقط برای ورزشکاران حرفه‌ای نیست و هر کسی که درد مفاصل، عضلات یا استخوان‌ها دارد یا با بیماری زمینه‌ای می‌خواهد ورزش را شروع کند می‌تواند از آن بهره ببرد.
پزشکی ورزشی چیست؟
پزشکی ورزشی یکی از رشته‌های جدید تخصصی پزشکی در ایران است. قدمت این رشته در کشور حدود ۱۵ سال است. ظرفیت پذیرش در آن بسیار محدود است و سالانه حدود ۱۵ نفر در کل کشور پذیرفته می‌شوند. به همین دلیل تعداد متخصصان فارغ‌التحصیل کمتر از ۲۰۰ نفر است و بیشتر آن‌ها در شهرهای بزرگ مثل تهران، اصفهان و شیراز فعالیت می‌کنند.
متخصص پزشکی ورزشی چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟
حوزه‌ی کاری این رشته سه بخش اصلی دارد.
۱. آسیب‌ها و دردهای اسکلتی عضلانی
مهم‌ترین حوزه‌ی درمانی پزشکی ورزشی، آسیب‌های مفاصل، استخوان‌ها و عضلات است. این آسیب‌ها می‌توانند هنگام ورزش یا در فعالیت‌های روزمره رخ داده باشند:
- ستون فقرات: کمردرد، گردن‌درد و گرفتگی عضلات پشت (برای جزئیات بیشتر، مقاله‌ی [درمان کمردرد در قزوین](لینک مقاله کمردرد) را ببینید)
- زانو: آرتروز زانو و پارگی رباط‌ها و عضلات اطراف زانو
- لگن: دردهای لگنی و لنگش
- شانه و آرنج: درد شانه، کاهش تحرک شانه و درد آرنج
- مچ و پا: درد مچ دست و پا، آرتروز مفاصل مچ، صافی کف پا و خار پاشنه
- دست: مشکلات انگشتان دست
۲. بازتوانی قلبی و ریوی
این حوزه برای بیماران قلبی و ریوی است:
- بیماران قلبی: افراد با سابقه‌ی جراحی قلب، استنت‌گذاری، بیماری‌های مادرزادی قلب یا نارسایی قلبی
- بیماران ریوی: افراد دارای فیبروز ریه که حجم عملکردی ریه‌شان کم شده است و مبتلایان به برونشیت مزمن
بازتوانی قلبی و ریوی فقط در بیمارستان و با دستگاه‌های پیشرفته‌ی مانیتورینگ انجام می‌شود و در مطب قابل اجرا نیست.
۳. تغذیه و مکمل‌های ورزشی
متخصص پزشکی ورزشی می‌تواند رژیم غذایی کاهش یا افزایش وزن و تغییر ترکیب بدنی را برای ورزشکاران و غیرورزشکاران تنظیم کند. همچنین مکمل‌های ورزشی مناسب و دوز آن‌ها را بر اساس نوع ورزش و ترکیب بدنی مورد نیاز تعیین می‌کند. مصرف خودسرانه‌ی مکمل‌ها بدون ارزیابی پزشک توصیه نمی‌شود.
چه زمانی باید به متخصص پزشکی ورزشی مراجعه کرد؟
اگر ورزش منظم دارید
اگر به‌صورت حرفه‌ای یا تفریحی ورزش می‌کنید و مشکلی ندارید، لازم نیست پزشک ورزشی ببینید. برای طراحی تمرین، نظارت یک مربی باتجربه کافی است. مراجعه به متخصص وقتی لازم می‌شود که هنگام ورزش دچار درد یا آسیب شوید.
اگر می‌خواهید ورزش را شروع کنید
در این موارد پیش از شروع ورزش حتماً تحت نظر متخصص پزشکی ورزشی باشید:
- بیماری قلبی یا ریوی
- دیابت
- آسم یا برونشیت مزمن
- مشکلات اسکلتی عضلانی که ورزش کردن را سخت یا غیرممکن می‌کنند
- هر یک از درد و آسیب‌هایی که در بخش قبل ذکر شد
نشانه‌هایی که یعنی ورزش را متوقف کنید
اگر هنگام ورزش دچار درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه یا غش شدید، ورزش را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره‌ی پزشکی ورزشی
پزشکی ورزشی فقط برای ورزشکاران حرفه‌ای است؟
خیر. بسیاری از مراجعان افراد عادی هستند که درد مفاصل، کمر یا گردن دارند یا با بیماری زمینه‌ای می‌خواهند ورزش را شروع کنند.
تفاوت متخصص پزشکی ورزشی با مربی ورزش چیست؟
مربی تمرین را طراحی و اجرا می‌کند. متخصص پزشکی ورزشی بیماری‌ها و آسیب‌ها را تشخیص و درمان می‌کند و برای ورزش افراد دارای بیماری زمینه‌ای تصمیم می‌گیرد.
آیا بیمار قلبی می‌تواند ورزش کند؟
بیشتر بیماران قلبی می‌توانند ورزش کنند، اما باید قبل از شروع تحت نظر پزشک باشند. بازتوانی قلبی با مانیتورینگ در بیمارستان انجام می‌شود.
آیا بازتوانی قلبی و ریوی در مطب ممکن است؟
خیر. این خدمات فقط در بیمارستان و با دستگاه‌های پیشرفته‌ی مانیتورینگ انجام می‌شوند.
آیا متخصص پزشکی ورزشی برای تنظیم رژیم غذایی هم کمک می‌کند؟
بله. تنظیم رژیم برای کاهش یا افزایش وزن و تغییر ترکیب بدنی، و تعیین مکمل‌های ورزشی، از حوزه‌های کاری این رشته است.
نوبت‌دهی و آدرس مطب در قزوین
دکتر مینا سادات نجم‌آبادی، متخصص پزشکی ورزشی
آدرس: قزوین، خیابان شهرداری غربی، ساختمان پزشکان خیام، واحد ۱۰
تلفن: ۰۹۱۹۲۹۹۰۳۷۷
این مقاله جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه‌ی پزشکی نیست.